2013 оны 1 сарын 23
Хөдөлмөрийн харилцаан дахь ээлжийн амралтын эрхзүйн зохицуулалт

 

Ажилтанууд ажил олгогчийн мэдэлд байж, байгууллагын хөдөлмөрийн дотоод журамд захирагдан хөдөлмөрийн гэрээгээр хүлээсэн үүргээ биелүүлэх ёстой цаг хугацаатай нягт холбогдон гарч ирдэг үндсэн ойлголтуудын нэг нь амралтын цагийн асуудал юм.

Амралтын цаг гэдэг нь ажилтан хөдөлмөрлөх үүргээ гүйцэтгээгүй, сул чөлөөтөй байгаа цаг хугацааны тухай асуудал боловч, хөдөлмөрлөх үйл ажиллагаатай нь холбогдуулан олгогдох амралтын цагийн тодорхой төрлүүдэд хууль зүйн нэгдсэн зохицуулалт ч бас үйлчилдэг.

Монгол улсын үндсэн хуулийн 17-р зүйлд “Хөдөлмөрлөх нь иргэний журамт үүрэг” хэмээн заасанч, Монгол улсын иргэн ийнхүү хөдөлмөр эрхлэхтэйгээр холбогдуулан амрах эрх, эрх чөлөөг баталгаатай эдлэх асуудлыг ч бас тусгажээ. Хэрэв та төрийн албан хаагч, мөн ямар нэг аж ахуйн нэгж байгууллага, иргэний хөдөлмөрийн гэрээ байгуулан ажилладаг бол хөдөлмөрийн тухай хуульд заасан ээлжийн амралт эдлэх эрхтэй.

Ажлын жил бүр ажилтанд ээлжийн амралт олгож эдлүүлэх үүргийг ажил олгогч хүлээнэ. Ажилтны анх орсон өдрөөс эхлэн дараа оны мөн өдөр хүртлэх хугацааг ажлын жил гэдэг. Харин ажилтныг ямар хугацаагаар ажиллуулсаны дараа хэдийд ээлжийн амралт олгох болон хоёр амралтын хоорондох хугацаа ямар байх зэрэг нь тухайн аж ахуйн хамтын гэрээ , хөдөлмөрийн дотоод журмаар зохицуулагддаг онцлогтой.

\ Жич: Хүүхэд асрах чөлөө дуусаад ажилдаа ороод 4 сар болсон эх ээлжийн амралтаа авч болноо.\

Ажил олгогч нь энэ үүргээ хэрэгжүүлэхдээ хөдөлмөрийн хуулийн 79-р зүйл, холбогдох бусад хууль тогтоомж болон, Эрүүл мэнд, Нийгмийн Хамгааллын сайдын 2000 оны 166 тоот тушаалийн 1,2-р хавсралтаар баталсан “Ээлжийн амралт олгох заавар”,   “Ээлжийн амралтын олговор тооцох журам” зэргийг удирдлага болгоно.

Ээлжийн амралт нь үндсэн ба нэмэгдэл амралтаас бүрдэнэ. Үндсэн амралтыг хэдэн жил ажилласнаас хамаарахгүйгээр ажилтан бүрт адил байхаар буюу ажлын 15 өдөр байхаар тогтоосон. Харин насанд хүрээгүй болон хөгжилийн бэрхшээлтэй ажилтны тухайд 20 хоногийн үндсэн амралттай. Өөрөөр хэлбэл 18 хүрээгүй ажилтны үндсэн амралт ажлын 20 өдөр байдаг. Хэрэв 18 насанд хүрээгүй ажилтан амралт эдлэх ажлын жилийн дотор насанд хүрсэн бол түүний амралтын хугацааг тодорхойлохдоо 18 насанд хүрэхийн өмнөх амралтын хугацаа болон насанд хүрсний дараах ажилласан хугацаанд ногдох амралтын өдрийг тус тус тооцож гаргана.

 

Хүчин төгөлдөр үйлчилж буй хууль тогтоомжийн зохицуулалтаар дараах тохиолдлыг ээлжийн амралтын үргэлжлэх хугацаанд оруулж тооцдоггүй. Үүнд:

  • Нийтээр амрах баярын өдрүүд
  • Долоо хоногийн амралтын өдрүүд
  • Жирэмсэн болон амаржсаны амралт
  • Хөдөлмөрийн чадвар түр алдсан хугацаа
  • Ажил олгогчоос албан ёсны чөлөөтэй байсан хугацаа.

Хөдөлмөрийн хэвийн бус нөхцөлд ажиллаж байгаа ажилтанд түүний ажилласан хугацааг харгалзан дор дурдсан нэмэгдэл амралтыг хамтын гэрээнд зааснаар олгоно.Үүнд: 6-10 жилд ажлын 5 өдөр, 11-15 жилд ажлын 7 өдөр, 16-20 жилд ажлын 9 өдөр, 21-25 жилд ажлын 12 өдөр, 26-31 жилд ажлын 15 өдөр, 32 жил түүнээс дээш ажлын жилд 18 ба түүнээс дээш өдөр.

Хөдөлмөрийн хэд хэдэн нөхцөлд ажилласан ажилтны нэмэгдэл амралтыг олгохдоо, хэвийн болон, хэвийн бус, нөхцөлд ажилласан хугацааг тус тусад нь тооцож нэмэгдэл амралтын нийт өдрийг нэмж гаргана. Харин дараах тохиолдлуудад ээлжийн амралт олгохгүй гэж заасан байдаг. Үүнд :

  • Цэргийн жинхэнэ алба хаасан
  • Техник мэргэжлийн сургуульд суралцсан:
  • Тэтгэмжтэй чөлөөтэй байсан

6-н сараас дээш хугацаагаар мэдлэг , мэргэжлээ дээшлүүлэхээр суралцсан эдгээр хугацаанд ээлжийн амралт олгохгүй юмаа.

Хэрвээ ажилтан ажлаас халагдах тухай асуудал тавигдаагүй байгаа бол түүний ээлжийн амралтыг ажилласан хугацаанд ногдуулж биш ажлын бүтэн жилээр тооцож олгодог. Тухайлбал, ажлын 15 өдрийн үндсэн амралт болон нэмэгдэл амралтыг бас тооцоно гэсэн үг. Ажил олгогч ээлжийн амралтын хуваарийг тухайн ажлын жилийн эхэнд гаргана. Ингэхдээ ажилчидын саналыг үндэслэн нэгж байгууллагын хэвийн үйл ажиллагааг алдагдуулахгүйгээр зохицуулж , календарийн жилийн эхний улиралд багтаан хуваарийг баталдаг. Хэрэв ажилтан хүсвэл ээлжийн амралтаа ажлын жилдээ багтаан хэсэгчлэн эдэлж болно. Харин ажилтан ажлаас халагдаж байгаа бол ээлжийн амралтын тооцоог заавал хийнэ. Ээлжийн амралтын тооцоог дараах байдлаар хийнэ. Үүнд:

  • Ажилтанд ажилласан хугацаанд нь ногдох амралтын тооцооны дагуу мөнгөн олговор олгох:
  • Ажилтнаас суутгал тооцох:

Энэхүү 2 хэлбэрийг жишээгээр тайлбарлая:

-          Ажлын 20 өдрийн ээлжийн амралт авах ажилтан 2009.07.01-2010.07.01-ний өдөр хүртлэх хугацааны ажлын жилийн ээлжийн амралтыг 2010 оны 9 сард эдэлж 11-р сард ажлаас халагдана гэвэл түүний амралт эдлэх ёстой 4 сарын хугацаанд (2010.07.01-2010.11.01хүртлэх) ногдох 6.67, (20/12*4) хоногт тооцоог хийж, мөнгөн олговор олгоно.

Нэг аж ахуйн нэгж ,байгууллагаас нөгөөд шилжин ажиллаж буй ажилтан урьд ажиллаж байсан байгууллагынхаа ажил олгогчтой ээлжийн амралтын мөнгөн тооцоог заавал хийж дуусгасан байна. Харин ээлжийн амралтаа биеэр эдлээгүй тохиолдолд дараагийн ажил олгогч өмнөх ажил олгогчийн тодорхойлтыг үндэслэн тодорхой хугацааны дараа түүнд ээлжийн амралт олгож болно.

Ажилтан ээлжийн амралтаа биеэр эдлэх эрхтэй. Гэвч ажлын зайлшгүй шаардлагаар биеэр эдэлж чадахгүй тохиолдолд практикт маш элбэг байдаг. Тэгвэл энэ тохиолдолд ажилтанд мөнгөн урамшуулал олгож болно. Мөнгөн урамшуулал олгох журмыг хамтын гэрээгээр, хамтын гэрээгүй бол ажилтантай тохиролцсоны үндсэн дээр ажил олгогчийн шийдвэрээр зохицуулна. Иймд ажил олгогчийн шийдвэрээр ажлын зайлшгүй шаардлагаар ээлжийн амралтаа эдлээгүй бол ямар хэмжээний мөнгөн урамшуулал олгохийг урьдчилан тохирох нь зүйтэй юмаа. Ер нь ээлжийн амралтыг олгож эдлүүлэхтэй холбоотой зэрэгцэн хэрэгждэг үйл ажиллагааны нэг бол ээлжийн амралтын олговор тооцож олгох тухай асуудал байдаг.

Ээлжийн амралтын олговрыг тооцож тодорхойлохдоо амралт олгохын өмнөх 12 сарын цалин хөлсний нийлбэрийг 12-т хувааж 1 сарын дундаж цалин хөлсийг гаргах бөгөөд гарсан тоог байгууллага нэгжид мөрдөж буй сарын ажлын өдрийн тоонд хувааж нэг өдрийн дундаж цалин хөлсийг гаргана. Ийнхүү гаргасан нэг өдрийн дундаж цалин хөлсийг ажилтны ээлжийн амралтын өдрөөр үржүүлэн ажилтанд олговол зохих нийт олговрын хэмжээг тодорхойлно. Ажилласан хугацаа нь 12 сар хүрээгүй бол түүний ээлжийн олговрыг ажилласан хугацааны дундаж цалин хөлсөөр тооцно. Ээлжийн амралтын олговорт хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуульд зааснаар албан татвар ч бас ногдуулдаг.

Эх сурвалж: МУИС, Худалдааны сургуулийн бизнесийн эрхзүйн тэнхимийн багш, хуульч С.Боловсон

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд ZONE.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 96016988 утсаар хүлээн авна.
Сэтгэгдлийг ачаалж байна ...