2013 оны 9 сарын 23
Ан амьтдаа буудаж бус гэрэл зургаар “авлах” нь өнөө цагийн соёл гэдгийг эрх мэдэлтнүүд мэдмээр юм байна

Ан ав хөөх нь монголчуудын эртнээс уламжилсан ахуй соёлын өвөрмөц өв мөнөөс мөн. Их эзэн Чингисээс өмнө ч Монгол туургатан цэрэг дайны бэлтгэлээ ан гөрөөгөөр хийж, нум саадагныхаа цэц мэргэ, агт морьдынхоо шандсыг сорьдог байжээ. Гэхдээ ан авыг хоморголон хядаж байсангүй. Эх байгалиа ан амьтангүйгээр төсөөлөх аргагүйгээс тэр шүү дээ. Гэтэл сүүлийн жилүүдэд манай хөрөнгө мөнгө ихтэй компанийн захирлууд, улс төрийн хүрээний томчууд ан амьтнаа буу, машин техникийн хурдаар хядаж сүйтгэдэг, түүгээрээ сэтгэлийн таашаал эдэлж суудаг болжээ. Хотод арай ойр байдгаараа Хан-Хэнтийн дархан цаазат газрын буга, хандгай, гахай, баавгайнуудбууны суманд өртөж байна. Тэр хавийн нутгийн зарим анчид нь компанийн эздийг газарчлахаас авахуулаад, эгээ л өлмийг долоох нь холгүй юм болж хэдэн бор төгрөг олдог бололтой. Мөн бөхчүүд  алсан анг нь үүрч уулын оройгоос бэлд буулган машинд ачиж багагүй шан хүртдэг ажээ. УИХ-ын гишүүн Ж.Энхбаярын алсан гахайг мөрөн дээрээ сэгнийтэл тавиад алхаж буй нэгэн бөхийн гэрэл зураг интернет ертөнцийн “од” болж, хэсэгтээ л олны нүдийг хужирлав. Ж.Энхбаяр гишүүн цагдаад томорч, “Би төлбөрийг нь төлөөд өгье” гэсэншүү юм хэлээд хэрэг хаагджээ. Мөн Н.Номтойбаяр болон түүний хамтрагчдын алсан бамбаруушийн дэргэд татуулсан буутай гэрэл зураг одоо ч интернетээр дүүрэн байгаа. Хашир энэ хэргээрээ Төв аймгийн цагдаа нарт мөрдүүлсээр. Мөрдөн байцаагчийг дуудахад харин очихгүй гүрийж буй нь бүр ч гаажтай. УИХ-ын гишүүний бүрэн эрх нь энэ юм байлгүй дээ. Уг нь хуулийн өмнө иргэн хүн хэн ч байсан, ямар ч мяндагтан хамаагүй, адилдаа л адил, тэгш үүрэгтэй, эрхтэй. Гэвч энэ “найз” мөрдөн байцаагчдыг хүн чинээ тоосонгүй. Ёстой хуншгүй “найз” юмаа. Гэхдээ хэрэг хуучирдаггүй.

 

 

Ханхэнтийн тусгай хамгаалалттай газар гэснээс энд нэг зүйлийг зориуд сануулах нь зөв болов уу. Байгалийн үзэмж төгс цогцолсон энэхүү ариун дагшин газарт одоо шавьжидэштэн5, сарьсандалавчтан4, туулайхэлбэртэн4, мэрэгч19, маханидэштэн13, туурайтан5 төрлөөрөө амьдарч байна. Эдгээрээс нэн ховорт тооцогдох нь ч цөөнгүй. Ургамлын аймаг гэвэл тэр аяараа эм тан. Ийм агуу нандин зүйлсээ бид хамгаалахгүй юм бол хэн бидний өмнөөс хайрлан хамгаалах билээ.

 

 

Сүүлийн хоёр гурван жилд харин Хан Хэнтийн тусгай хамгаалалттай газар луу буу мөрлөн тэнүүчлэгчид харьцангуй цөөрч буй аж. Улаанбаатараас Минжийн гол руу нисдэг тэрэг хөлөглөн очиж загасчилдаг томчуудын хөл лав цөөрсөн гэнэ. Хамгаалалтын бүсэд, ялангуяа Минжийн хангайн өтгөн шигүү модтой уулсын дээгүүр хэт нам өндөрт нисдэг тэргээр зорчихыг хүртэл хатуу хориглогдог. Гэвч гаажтай нь тэнд ан агнаад баригдсан этгээдүүд ихэвчлэн мөрдөн байцаалтын явцад хэргээс мултардаг ажээ. Тэд яаж ийж байгаад л хамгаалалтын бүсийн гадна талд ан хийсэн болж хувирдаг юм байна. 2009 онд Төв аймгийн Мөнгөнморьт сумын нутагт хамгаалалтын бүс дотор алт ухсан этгээдүүд ч хуулийн хариуцлага хүлээсэнгүй.

 

 

Хан Хэнтийн тусгай хамгаалалттай газар нутаг нь Богд уулаас гурав дахин том газар нутгийг хамардаг тул цөөн хэдэн байгаль хамгаалагчид бүхэлд нь хянах боломж муутай юм. Нэг удаа бүхэлд нь тойрч шалгахад гурван мянга гаруй км зам туулна. Зөвхөн Минжийн хэсэгт нэг удаа мориор явж тойроход 10 гаруй хонох ажээ. Богд уулын ам болгонд хамгаалагч ажилладаг бол Хан Хэнтийн тусгай хамгаалалттай газар нутагт ердөө 23 хамгаалагч бий. 2000 онд тэдэнд хоёр морь, мотоцикль зэргийг өгсөн нь одоо актанд гарч, энэ жил нэмж таван мотоцикль олгосон сурагтай. Гэвч албан ёсны буу зэвсэггүй юм билээ. Байгальд халдагчидхарин цөмөөрөө хурдан буу, хүчирхэг унаатай. Байгаль хамгаалагчид гэмт этгээдийн өөдөөс галт зэвсэг хэрэглэх эрхтэй ч албаны буу авч яваагүй тохиолдолд асуудал үүснэ. Аягүй бол санаатайгаар хүн хороосон эсвэл заналхийлж сүрдүүлсэн хэрэгт унаж мэднэ. Албанаас олгосон хийн буу нь хулгайн анчдын өмнө ёстой жинхэнэ хүүхдийн тоглоом  юм. Иймээс энэ мэтийг төсөөлөхөд даанч бэрх. Холбооны техник хэрэгслийн хувьд байгаль хамгаалагчид бүр ч найгүй. Дөрөвхөн ширхэг рейдюм утас авсан нь энэ жилийн төсөвт суулгаагүйгээс агуулахдаа хэвтэж байгаа гэнэ.

 

 

Байгаль орчин ногоон хөгжлийн яам эдгээр хүндрэлийг даван туулах гэж хэрдээ  хичээж буй бололтой. Ирэх оноос байгаль хамгаалагчдынхаа нөхцлийг сайжруулах талаар томоохон бодлого боловсруулжээ.Саяхан Хан Хэнтийн тусгай хамгаалалттай газрын хамгаалалтын захиргааны дарга Б.Хашмаргадтай уулзахад “Хулгайн анчидтай тэмцэхэд хүндрэл ихтэй. Гэхдээ хилийн заставынхан бидэнд маш их тусалж байгаа. Ер нь хөрөнгө мөнгөтэй, эрх мэдэлтэй хүмүүс л Минжийн хангай зэрэг хэн ч халдашгүй онгон дагшин газарт очиж ан хийхийг хүсч, оролдож байна. Хууль тэгш үйлчилдэг бол сайнсан. Хууль баталдаг хүмүүс нь УИХ-ын гишүүд. Тэдэнд санамсаргүй үйлдэл гэх ойлголт байх ёсгүй. Хэрвээ тэд нисдэг тэрэг хөлөглөн Минжийн уулс дээгүүр хэт нам өндөрт нисч, ан гөрөө хийсэн бол энэ үйлдлийг нь санаатай л гэж үзэхээс аргагүй. Ер нь ан гөрөөг заавал хурдан буу мөрлөн агнаж сэтгэлийн таашаал эдлэх гэвэл түүн шиг тэнэглэл гэж бас үгүй. Бид ийм хүмүүсийг энэ зэрлэг үйлдлээ болиосой гэсэндээ нэгэн баримтат  нэвтрүүлэг хийх гэж байна. Тэр нь буугаар бус гэрэл зургийн аппаратаар ан гөрөө “авлах” тухай юм. Б.Батжаргал гэдэг нэг найз маань үүнийг санаачилсан. Ховор ан амьтдынхаа гэрэл зургийг татаж, гадаад дотоодын иргэддээ үзүүлэх нь чухал шүү дээ. Угаасаа “Жинхэнэ анчин хүн, ангийн алуурчин хоёр чинь бууны гох ганц удаа дарах хэмжээний зайтай” гэж өвгөд минь ярьдаг байлаа. Ан амьтан алж зугаацах биш харин ан амьтдынхаа гэрэл зургийг хол ойроос татаж авах нь одоо цагийн хүмүүсийнөндөр соёлын илрхийлэл юм. Иймээс Б.Батжаргал зэрэг нөхдийнхөө  санаачлагыг нийтийн хүртээл болгох нь чухал болж байна. Мөн бид Бурхан Халдун ууландаа дураар авирахгүйгээр алсаас харж залбирал үйлддэг болох хэрэгтэй байгаа юм. Босго Тэнгэрийн даваанаас цааш хүн гарах эрхгүй байсан уламжлалаа сэргээнэ” гэв.

 

Унаган байгалиа хамгаалах тэдний эдгээр буянтай үйлс бүтэн үлдэг гэж л залбирч суухаас даа.

Б.Отгонбаяр

WWW.ZONE.MN

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд ZONE.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 96016988 утсаар хүлээн авна.
Сэтгэгдлийг ачаалж байна ...