2018 оны 3 сарын 7
Санаснаа бүтээсэн “Самгалдай”-нхан

Улаанбаатар, Дархан хотоос нэгдсэн 20 орчим бөөгийн хамт сэтгүүлч миний бие Хөвсгөл аймгийн зорин гуравдугаар сарын нэгэнд хөдөллөө. Энэ жил 18 дахь жилдээ зохион байгуулагдаж байгаа “Хөх сувд-2018” мөсний баярын Галын тахилгыг хийхээр “Хаант тэнгэрийн Самгалдай” төвийнхөн зорьсон газарруугаа яваа нь энэ.

Дархан хотоос өдөр хөдөлсөн бид Эрдэнэт, Булганы нутагт гарсан шүлхий өвчинөөс үүдсэн шалгалт, ариутгалыг эс тооцвол саатах юмгүйгээр явсаар хоёрныхоо өглөө 6 цагийн орчимд Хөвсгөл далай дээр ирлээ. Энэ жилийн мөсний баярыг Хөвсгөл аймгийн ЗДТГ, бөөгийн “Хаант тэнгэрийн Самгалдай” төв, Хатгал сумын ЗДТГ хамтран зохион байгуулж, галын тахилгыг нь Самгалдайнхан хийхээр болсон аж.

Зорьсон газартаа очсон бид хэд зохион байгуулагчдаас гаргасан гэрийг барьж, галаа тахих газраа сонгон бэлтгэл ажлаа хангасаар тухайн өдрөө өнгөрөөлөө. Маргааш өглөө нь буюу гуравдугаар сарын 2-ны өглөө “Хөх сувд-2018” албан ёсоор нээлтээ хийж, аймгийн удирдлагууд үг хэлсэн юм. Энэ жилийн мөсний баяр өмнөх жилүүдээ бодвол үзэгч, зон олон их цугалсан жил байгааг зохион байгуулагчдын зүгээс онцолж байлаа. Хөвсгөл нутгийн онцлогийг харуулсан цаа, цаатны урцыг иргэд хамгийн их сонирхож, олон төрлийн тэмцээн наадамд оролцож Мөсний баярыг зохион байгуулалт сайтай арга хэмжээ болж буйг ч онцолж байлаа.

Энэ жилийн хувьд зохион байгуулалт, эмх цэгц сайн, үзэж харах юм их байсныг зориуд дурдах хэрэгтэй. Мөн энэ удаагийн баярын бас нэгэн зүйл бол Олон улсын Койка байгууллагийн төлөөлөг ноён Ким Самгалдай төвийнхөний урилгаар хүрэлцэн очиж, Хөвсгөл аймгийн ЗДТГ болон Самгалдай төвийнхөнтэй цаашид хамтран ажиллах ажлуудынхаа талаар ярилцсан явдал байлаа. 

Мөсний баярыг үзэж сонирхох, оролцохоор гадаад, дотоодын болон нутгийн зон олон нийлсэн 20000 гаруй хүмүүс 2200 орчим автомашин цугалсан гэх тоо баримт гарсан юм. Мөсний баярын үеэр нохой чарга, морин чарга, тэшүүрийн парад болон мөсний шагайн харваа, мөсний сумо зэрэг олон уралдаан тэмцээн болсноос гадна Хөвсгөл нуураар гурав хоног аяласан дугуйчид энэ өдөр бариандаа орсон юм. Энэхүү дугуйчдын багт монголоос гадна гадаадын тамирчид өргөнөөр оролцсон аж. Хөвсгөл аймгийн урчуудын урласан мөсөн урлал үзэгчдийн сонирхолыг татсан олон зүйлсийн нэг байлаа. Мөн энэ үеэр мөсөн дээрх мотоциклийн үзүүлбэрийг Монгол, ОХУ-ын тамирчид үзүүлж сонирхууллаа. Дурьдахгүй өнгөрч болохгүй зүйлсийн нэг бол “Хаант тэнгэрийн Самгалдай” төвийнхөн санал тавьснаар БСШУСЯ дэмжин, Хөвсгөл аймгийн Төв музей хамтран олон жилийн өмнө хэрэглэж явсан бөө нарын эд өлгийн зүйл, бөө мөргөлтэй холбоотой үзмэрүүдийг дэлгэн тавьсан гэр музейг гаргасан явдал байлаа. Энэ нь эх түүхээ мэдэх, соёл уламжлалаа дээдлэх ухамсар суухад маш сайн үр нөлөөтэй ажил болсон санагдана.

Гуравдугаар сарын 3-ныхаа орой 20 цагийн орчимд Галын тахилга алдбан ёсоор эхэлсэн. Галын тахилгыг сар гарсан хойно хийдэг учиртай гэнэ. Үүнээс өмнө “Хаант тэнгэрийн Самгалдай” төвийнхөн Монгол орноо нар зөв тойрон олон газар, лусыг аргадан тахьж байсан бөгөөд тэр дундаа ширгэсэн гол ус, булгийг сэргээн лусыг нь аргадаж байсныг тус төвийн тэргүүн Д.батчулуун онцолж байлаа. Галын тахилга эхлэхээс өмнө хурсан зон олонд галын тахилгын хишиг болгон Далай ээжийн мөс, арц, хийморийн дарцаг тэргүүтнийг тараасан. Их гал, түүнийг тойрсон зургаан жижиг гал байрлуулан, зон олныг болзошгүй аюулаас сэргийлэн гортиг татсан байлаа. Ингээд Галын тахилга албан ёсоор эхэлж Самгалдай төвийн тэргүүн зайран Баян шаргийн алдарт Хуцгаа зайран Өндөр Бүрэн хаан, Өргөн Далай ээждээ учир байдлаа мэдүүлэн бөөллөө. Үүний дараагаар тус төвийн тэргүүн удган Чогостхаан мөн 13 лусдаа мэдүүлж бөөлсөн юм. Үүний дараагаар гол галыг тойрсон зургаан жижиг галыг нэг нэгээр нь асаан лус, тэнгээрээ татсан. Хамгийн эхэнд Жараан цагаан лусыг Хөвсгөл аймгийн Ренчинлхүмбэ сумын Сорнойн тээхийн Доржийн Саранцэцэг удган асаан татсан юм. Далай ээжийн эх болсон Жавартай ээж тэнгэрийн галыг хуш модоор асаан Хөвсгөл аймгийн Улаан-Уул сумын Шарнууд овгийн Барууны 55 тэнгэрийн 5 дахь үеэс буулгасан Равсал зайрангийн улаач Ононтуул удган татлаа. Үүний дараагаар Заяа зайран Байцын долоон онго, Зүрх хайрхан, Сонгинотойн гозгорын галыг мөнх ногоон гацуураар, Дархандын хотгорын эх болсон Цармын ээжийн галыг хөх аргалын галаар Туул удган, Далай ээжийн эх болсон Хөшгөө, Ховсоо тэнгэрүүдийн галыг хар мод, хус модоор Жагаа зайран нар тус бүр асаан татаж тахьсан юм. Улмаар галын тахилгад оролцож байгаа хүндтэй зочид болох Хөвсгөл аймгийн Засаг дарга Л.Ганболд, ИТХ-ын дарга, Улсын арслан Ц.Содномдорж, мөн Хатгал сумын Засаг дарга Ганбаатар, өндөр настан Чулуунбат нарын долоон хүнээр галд хонины өвчүү өргүүлж, хурсан олон, нутгийн зоноо даатган, Далай ээж, лус савдаг, тэнгэрээ аргадлаа.

Тахилгын үеэр нутгийн зон олон сэтгэл ихэд өндөртэй байсан бөгөөд өмнөх 17 жилийн хугацаанд галын тахилгыг сайн хийж байгаагүй, гол төлөв жуулчдад зориулсан маягтай байж ирсэн аж. Мөн нутгийн иргэдийн ярьж байгаагаар мөсний баярын үеэр тэнгэр хангай ихэд сайхан байснаа яг галын тахилга эхлэх болохоор цасаар шуурч, хүйтрээд хурсан олныг тараачихдаг байсан гэнэ. Харин энэ жилийн хувьд цагаан агаар үнэхээр тогтуун, дулаахан байсан нь Галын тахилга ном журмынхаа дагуу сайн сайхан болсныг илтгэж байгааг гал тахьсан зайран, удгануудаас гадна цугласан олон хэлж байсан юм. Ийнхүү Самгалдай төвийнхөн зон олныхоо сайн сайхан, уул усныхаа төлөө санасан тахилгаа ном горимынх нь дагуу сайхан явуулж, нэг үгээр бол санасандаа хүрч чадсан нь энэ юм. 

Хэдэн зуун жилийн өмнөөсөө тахин шүтэж ирсэн Өндөр Бүрэнхаан, Өргөн Далай ээжийнхээ тахилгыг сайн сайхан зохион байгуулж, олон түмэн, орон нутгийнхаа сайн сайхныг даатган, буян заяаг нь хурахад “Хаант тэнгэрийн Самгалдай” төвийнхөн маш сайн ажилласныг Хөвсгөл аймгийн Засаг дарга ярьж байсан бөгөөд нөгөө талаас “Хөх сувд-2018” наадмыг бүхэлд нь өндөр зохион байгуулалт, эмх цэгц, элдэв осол эндэгдэлгүй, хоггүй зохион байгуулж чадсан Хөвсгөл аймгийн ЗДТГ-ынханд баярлууштай. Уламжлал болсон энэхүү үйл ажиллагаагаа цаашид улам өргөжүүлэн дэлгэрүүлж, өвлийн аялал жуулчлалыг хөгжүүлэн нутаг орон, түмэн олныхоо сайн сайхны төлөө олон зүйлийг хийхийг Самгалдай төвийн хамт олноос хүсч байсныг үүгээр дахин уламжилж байна.

Шил толь, шигтгээ чимэг шиг гялалзсан Хөвгөл далай ээж анхлан ямар байсан тэр л байдлаараа ард хоцорч, холын бид замдаа гарлаа. Хатан далай ээж минь мөсөн хуяг дороо уяран нялхамсаж, Хаан Бүрэнхаан маань тэргүүн суудлаасаа өндөлзөн үлдсэн гэдэгт итгэлтэй байна. Буян оршиг.

 

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд ZONE.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 99941845 утсаар хүлээн авна.
Сэтгэгдлийг ачаалж байна ...